ရခိုင္နိဳင္ငံပိုင္ ရွင္မျဖဴက်ြန္းဆိုေစာ္ ဗမာပိုင္ခေရ – ေယျဗီးနာ

ေဒကနိ ေျပာစရာတိကို ေျပာကတ္ရီးကတ္ေရအခါမွာ သမိုင္း နင့္ပါတ္သက္ေစာ္တိ ဟိလာေက သမိုင္း၏ ေနာက္ခံျဖစ္စိုင္တိ ကို ေလ့လာသိထားျဗီးမွ ေျပာကတ္ဆို ကတ္ေစာ္ ေကာင္းေရ။ ျပည္ေထာင္စုျမန္မာနိုင္ငံ မွာတိုင္းရင္းသားလူမ်ိဳး (၁၃၅) မ်ိဳး နီထိုင္ကတ္ပါေရ။ ေဒ (၁၃၅) မ်ိဳး နင့္ ပါတ္သက္လာေက ေဒတိုင္း ရင္းသား လူမ်ိဳး ရို႕တိ ေနာက္ခံသမိုင္းစီကို အထင္အရွား ရွိနီေရအတြက္တိတိ က်က်ေလ့လာမွတ္သားျပီးမွ ေျပာ ကတ္ ရီးကတ္ေစာ္ကာ င္းေရ။ ေယေကေတာင္မွ ကာယကံရွင္တိျဖိဳက္ေတ တိုင္းရင္း သားလူမ်ိဳးတိေလာက္ အရာ ခပ္သိမ္းက ျပည့္စံုဖို ့ေစာ္ကား မဟုတ္ပါေယ။ေယဇူးေၾကာင့္ မ်က္ေမွာက္ကာလ မွာ ျဖစ္ ပ်က္ နီေရ အစိတ္အပိုင္း တခုအနီနင့္ကာယကံရွင္ျဖိဳက္ေတ သမိုင္းျဖစ္ရပ္မွန္ဖက္က ရပ္တည္ပနာ ေဒကနိ ေျပာခ်င္ ပါေရ။ သမိုင္း ဆိုေစာ္ စကၠဴစုတ္မဟုတ္ဆိုေစာ္ကို ပိုလို ့သိစီခ်င္လို ့ေျပာေစာ္ျဖိဳက္ေတ။ ေယတာ လဲ ့ ျဖစ္ပ်က္နီခေရ အေၾကာင္းအရာ တိကိုျပန္လည္တုန္ ့ျပန္ပနာ ျပသနာကို အျငင္းပြါးေအာင္ျပဳလုပ္ေစာ္ မဟုတ္ေတ ဆိုေစာ္ ကိုေတာ့ နားလည္ ထားပီးရပါလိမ့္ဖို ့ ။ ျဖစ္ပ်က္နီခေရဆိုေစာ္က တခ်ိန္ကအတိတ္မွာ သမိုင္းမွာ ျဖစ္ပ်က္ခေစာ္ကို အျငင္းပြားေအာင္ မျပဳ လုပ္ဆိုပနာ ေျပာေစာ္ျဖိဳက္ေတ။ အခုမ်က္ေမွာက္ ကာလမွာျဖစ္ပ်က္လာနီေစာ္ကို ေျပာေစာ္ ကား မဟုတ္ ပါေယ။ ဇါျဖိဳက္လို ့ဆိုေက ျပသနာတရပ္ကိုကိုယ္တြယ္ မျဖီရွင္းတတ္ေတ ့ သမတဦးသိန္းစိန္အစိုးရ၏ လက္ထက္မွာအခ်ဳပ္အခ်ာအာဏာ နယေျ္မတည္ တန္ ့ခိုင္ျမဲရီး ဆိုေစာ္ ကုန္းေျမကိုခ်ည္းေခၚေ၀ၚလီေစာ္လား ဆိုေစာ္ မေျပာတတ္ေအာင္ ျဖစ္မိပါေရ။ သူရို ့တိအသံုးမက် လို ့အခုပိုင္ ဘ၈ၤလားပင္လယ္ျပင္ ရီျပင္နက္ကို ဆံုးရွံုးပီး လိုက္ရေစာ္ထက္ရွင္မျဖဴက်ြန္းေခၚ စိန္ ့မာတင္က်ြန္းကို ပီးလိုက္ေစာ္က နိုင္ငံရီးျပသနာတရပ္ကို မကိုင္တြယ္ တတ္တာဘဲျဖိဳက္ေတ လို ့သံုးသပ္ျပရဖို ့ပါရာကာ။ နိုင္ငံတနိုင္ငံမွာ အခ်ဳပ္အခ်ာ အာဏာပိုင္ နယ္နယ္နမိတ္ ဆိုေစာ္ ကုန္းရီလီျမီ ပိုင္စိုးျခင္း ကို ေခၚေ၀ၚျခင္းျဖိဳက္ပါေရ။ေဒျမီေဒလီေဒရီကို အခ်ဳပ္အခ်ာ မပိုင္စိုးနိုင္ ခေက ေဒေစာ္ ကိုအုပ္ခ်ဳပ္သူအစိုးရအဖို ့ နိုင္ငံေတာ္အခ်ဳပ္အခ်ာ အာဏာစိုးမိုးရာနယ္ေျမလိုသတ္မွတ္လို ့ မရနိဳင္ပါကားယင္ ။

ဘဂၤလားပင္လယ္ျပင္ ေနာက္ခံသမိုင္း။

တခ်ိန္က ဘဂၤလားပင္လယ္ျပင္သမိုင္းကို ရခိုင္နိဳင္ငံကေကာင္းေကာင္းၾကီး မုန္တိုင္းတိ ရိိိိိုက္ခပ္နိဳင္ခပါေရ ။ ေဒ့ခ်္နိဳင္ငံ၊ေပါတူဂီနိုင္ငံတိနင့္ -၁ရ-ရာစုေလာက္မွာ အၾကီးအက်ယ္ကုန္သြယ္ဖက္နိုင္ငံအျဖိဳက္ စီးပြါးေရးျပဳ လုပ္ဆက္ဆံခကတ္ပါေရ ေဒ။ အေနာက္နိုင္ငံသား ရခိုင္သမိုင္းသုေတသီ -Dr-Jacques P Leider -ေဒါက္တာ

ဂ်က္ေလဒါက -၁၆၆၆-ခုနွစ္မွာ ရခိုင္နိုင္ငံဟာ ေဒ့ခ်္တိနင့္ဆက္ဆံရီးမျပီမလည္ျဖစ္ရာကနီပနာ စစ္တေကာင္းကို လက္လႊတ္ပီးခရလို ့ယင္းအခ်ိန္မွာ ဘဂၤလားပင္လယ္ျပင္ကို စိုးမိုးရာကနီျဗီးေက အာဏာစက္ဆုတ္ ယုတ္လား ရေရလို ့ ဆိုပါေရေထာ ။ ေဒ့ခ်္ ၊ေပါတူဂီ၊အာေရွးနိုင္ငံ ။ ဂူဂ်ာရတ္ စတဲ ့ နိဳင္ငံတိနင့္ကုန္သြယ္ဖက္အၾကီးအက်ယ္

လုပ္ခကတ္ေတအခါ စစ္တေကာင္းကို ပိုင္စိုးခေရ ရခိုင္နိုင္ငံ၏၁ရ-ရာစုကာလျဖစ္ေတလို ့ ေထာက္ျပကတ္ပါေရ ။ အေနာက္နိုင္ငံသား- Stephen VanGalden -စတီဗန္ ဗန္ ဟားလ္ဒန္ကေတာ့ခါ -၁ရ-ရာစုမွာ ဘဂၤလား ပင္ လယ္ျပင္ကိုၾကီးစိုးခေရရခိုင္နိုဳင္ငံဆိုေစာ္အေနာက္နိုင္ငံက ေဒ့ခ်္နင့္ေပၚတူဂီနိုင္ငံအခ်င္းခ်င္းစားခြက္လုရာ ကနီ ပနာ ရခိုင္တိဖက္ကေဒ့ခ်္နိုင္ငံက ေနာက္ပိုင္းမွာ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ျခင္း မရွိခလို ့ေဒပိုင္ ဆံုးရွံုးလားရျခင္း လို ့ အသိအမွတ္ျပဳပါေရ ေထာ။မည္သို့့ပင္ဆိုစီကာမူစစ္တေကာင္းကိုရခိုင္နိုင္ငံပိုင္စိုးခေစာ္နင္ဘ၈ၤလားပင္လယ္ျပင္ ကို ရခိုင္ေတြ ၾကီးစိုးခေစာ္ကေတာ့ခါ သမိုင္းမွာအထင္အယွားဟိနီခေစာ္ပါရာခ်င့္။ဘဂၢၤါး၁၂-ျမိဳ ့နင့္ဒကၠားျမိဳ ့အထိ ကိုရခိုင္နိုင္ငံက ပိုင္စိုးခေစာ္ေရ-ရခိုင္သမုိင္းမွာအထင္အယွားဟိနီခေစာ္ပါရာမနား။ တခ်ိန္ထဲမွာ ေျပာခ်င္ေစာ္ က ေဒပိုင္ အခုအခ်ိန္မွာနယ္ျမီပိုင္ဆိုင္မွဳကို ခ်ျပနီေစာ္ေရ ရခိုင္လူမ်ိဳးတိကိုယ့္မင္းကိုယ့္ခ်င္းနင့္ နီထိုင္လာခ ကတ္ေစာ္ ကို သမိုင္းမွာအမွန္အဂင့္ဂင့္ ဟိနီခေစာ္ကိုသိစီခ်င္လို ့ျဖစ္ပါေရ ။

ဘိုးေတာ္ေမာင္၀ိုင္းက ရခိုင္နိုင္ငံကို သိမ္းပိုက္လားေရတဲ ့အခါရခိုင္ပိုင္ အခ်ဳပ္အခ်ာ နယ္ေျမေဒသတိကို ဗမာတိ ပိုင္ဆိုင္လားပါေရ ။ႏွစ္( ၄၀ ) စိုးမိုးအုပ္ခ်ဳပ္လားခေရ ့အခါမွာ ရခိုင္နိုင္ငံပိုင္ခေရရွင္မျဖဴက်ြန္းက ဗမာဘုရင္ ပိုင္နက္နယ္ျမီျဖိဳက္ခရေစာ္ပါမနား ။ ရွင္မျဖဴက်ြန္းကို အဂၤလိပ္အစိုးရက သိမ္းပိုက္ဖို ့လုပ္ေတအခါ ယင္းက်ြန္းကိုစိန္ ့မာတင္က်ြန္းရာလို ့ မေခၚေ၀ၚကတ္ပါသီး ။ မဟာဗႏၶဳလနင့္ျမန္မာအစိုးရကို စာပီးပနာ ေတာင္း ဆိုေစာ္မွာ ယင္းက်ြန္းက ( Shapuri )က်ြန္းလို ့ အသိအမွတ္ျပဳ ေခၚေ၀ၚနီတံုးရာ ဟိနီပါသိေရ ။ စိန္မာတင္က်ြန္း ရယ္လို ့ မသတ္မွတ္ရပါသီး ။ ယင္းက်ြန္းမွာ ရခိုင္လူမ်ိဳးတပ္မွဴး ေခါင္းေစာက္ေကဆိုေစာ္ ဗမာဘုရင္ စီလႊတ္လို ့ နီခေစာ္မွာအဂၤလိပ္အစိုးရ၏ ကုမၸဏီ၀န္ထမ္းတိက တိုက္ပြဲမွာ တိုက္ယင္း သတ္ျဖတ္လို ့သီဆံုးခရ ပါေရ ေယ။ ယင္းအခ်ိန္က ရွင္မျဖဴက်ြန္းဆိုေစာ္ ရခိုင္လူမ်ိဳးတိပိုင္ဆိုင္ခလို ့ ယင္းက်ြန္းထက္မွာ နီထိုင္ခကတ္ေတဆိုေစာ္ သမိုင္းမွာျငင္းမရေရ အခ်က္တိျဖိဳက္ပါေရ။ ယင္းပိုင္ ရခိုင္တပ္မွဴး ေခါင္းေစာက္ေက ဆိုေစာ္ရွင္မျဖဴက်ြန္း အရီးအခင္းမွာ က်ဆံုးလားရေရ -ရခိုင္လူမ်ိဳးတေယာက္ျဖိဳက္ပါေရ။ ရွင္မျဖဴ ( Shapuri ) က်ြန္းဆိုေစာ္ ရခိုင္ နိုင္ငံေတာ္ကသာပိုင္ဆိုင္ခေရ နယ္ေျမျဖိဳက္လို ့ ယင္းအခ်ိ္န္ကာလက ဇါလူမ်ိဳးတဦးတေလမွ မနိထိုင္ ခရဆိုေစာ္ သိသာနိုင္ပါေရ ။ ရွင္မျဖဴက်ြန္းကိုစာခ်ဳပ္ျပဳလုပ္ျပီး ကိုလိနီလုပ္ကတ္ေတ ့ အခါမွာ ယင္းက်ြန္းကို ရခိုင္လူမ်ိဳးတိ ပိုင္ေရ လို ့ မေျပာရဆိုပနာ ေတာင္းဆိုထားေစာ္ တြိရပါေရ။ ယင္းက်ြန္းမွာ ရခိုင္လူမ်ိဳးတိ တက္ေရာက္နီထိုင္ လာ ခေက ဖမ္းဆီး ေထာင္ခ်ေမလို ့စည္းကမ္းစာခ်ဳပ္မွာ ထည့္ထားပါေရ ေဒ ။ ။ ေယျဗီးေက ျမန္မာနိဳင္ငံအလံကိုစိုက္ ထူခြင့္ပီးေမလို ့ ဆိုထားပါသိယင့္ျမန္မာအလံေတာ္ကို စိုက္ထူခြင့္ ပီးေရ ဆိုေစာ္က ယင္းက်ြန္းကိုျမန္မာနိဳင္ ငံ က ပိုင္ဆိုင္ေရဆိုေစာ္ သေဘာမဟုတ္ပါလားေယ။ ေဒခ်င့္ေစာ္ ရွင္မျဖဴက်ြန္းေခၚ ( Shapuri ) က်ြန္း၏ အေရွ့ အိႏိၵ ယ ကုမၸဏီနင့္ စာခ်ဳပ္ခ်ဳပ္ဆိုရာမွာ ပါခေရ အခ်က္အလက္တိ ျဖိဳက္ပါေရ ေဒ။ ေဒပိုင္ ရွင္မျဖဴ က်ြန္းေခၚ (Shapuri)က်ြန္း အေၾကာင္းကို ရခိုင္သမိုင္းသုေတသီ စာရီးဆရာၾကီး ဦးစံေရႊဘုက (THE OLD ARAKAN) စာ အုပ္ မွာအဂ္လိပ္ဘာသာနင့္ ေသေသခ်ာခ်ာ အတိအလင္းကိုရီးသားေဖၚျပေစာ္ခေစာ္ ဟိပါေရ။ ယင္း သမိုင္း ဆိုင္ရာ စာအုပ္မွာ ရွင္မျဖဴက်ြန္းကိုရခိုင္နိုင္ငံက ပိုင္ဆိုင္ျဗီးေနာက္ ဗမာဘုရင္က ပိုင္ဆိုင္ခလို ့ရာ အေရွ့ အိႏၵိယ ကုမၸဏီနင့္ ေျဖရွင္းခရေစာ္လို ့လို ့ သက္သီအေထာက္အထားတိနင့္ ယွင္းယွင္းလင္းလင္း ေဖၚျပထားေစာ္ပါရာ။ မစၥာေရာဘတ္ဆင္( )၏ ပီးစာတိနင့္ ့ စည္းကမ္းစာခ်ဳပ္ေတြကို ၾကည့္ေက ယငး္ခါက ဗမာပိုင္ေသာ ရွင္မျဖဴ က်ြန္း ဆိုေစာ္ အဂၤလိပ္အစိုးရအတြက္ နယ္ခ်ဲ ့ရာမွာခရီးတေထာက္ ကုန္းေျမသက္သက္သာျဖစ္ခေရ ဆိုေစာ္ကို ရခိုင္သမိုင္းမွာဟိေရပိုင္ အဂၤလိပ္ေ၈ဇက္မွာမလဲ ခုထိ ဟိနီဆဲရာပါမနား ။

မ်က္ေမွာက္ကာလ သမိုင္းကို အျဖီရွာနည္း ။

ပထမေရွးဦးစြာ ရွင္မျဖဴက်ြန္းေခၚ ( Shapuri ) ကို ရခိုင္နိုင္ငံက ပိုင္ဆိုင္ခပါေရ ။ ဒုတိယအခ်က္အနီျဖင့္ ႏွစ္( ၄၀ ) စစ္ပြဲနင့္ ဗမာဘုရင္က ရွင္မျဖဴက်ြန္းကို ပိုင္ဆိုင္ခေရ ။ တတိယအခ်က္အနီနင့္ ၁၈၂၄–ခုႏွစ္မွာ အဂၤလိပ္ အစိုးရက ရွင္မျဖဴက်ြန္းေခၚ အုန္းက်ြန္းေခၚ ( Shapuri ) ကို လက္နက္အားကိုး္နင့္ မတရားသိမ္းပိုက္လားပါေရ ။ ေဒပိုင္ပိုင္ဆိုင္ခေသာ နိုင္ငံနင့္ လူမ်ိဳးတိေရ ကာယကံရွင္ျဖစ္တ မူလ ပိုင္ရွင္ ရခိုင္လူမ်ိဳးတိ၏ လက္ထဲက စစ္နိုင္ သူမ်ားအျဖိဳက္ ပိုင္ဆိုင္လားကတ္ျခင္းျဖိဳက္ေတ ။ ေဒပိုင္ရခိုင္နိုင္ငံက ပိုင္ဆိုင္ခေရ ရွင္မျဖဴ က်ြန္းကို ဗမာပိုင္ေရ ဆိုေစာ္ျငင္းမရေရ အခ်က္ျဖစ္ပါေရ ေဒ ။ ၁၉၄၈-ခုႏွစ္မွာ အဂၤလိပ္အစိုးရက ျမန္မာနိုင္ငံကို လြပ္လြပ္ရီးပီးေရအခါ ဗမာပိုင္နယ္ျမီေဒသတိကို အားလံုးလြပ္လြပ္ခြင့္ပီး ရဖို ့ ျဖိဳက္ေတ။ လြပ္လြပ္ရီးအရ ပီးရဖို ့ ျဖိဳက္ေတ နယ္ျမီေဒသ မွာ ေဒပိုင္ခ်ြင္းခ်န္ထားတတ္တယ္ဆိုေစာ္ အိႏိၵယနိုင္ငံနင္ ့ ပါကစၥတန္နိုင္ငံရို ့ အျငင္းပြါနီေရ ကက္ရွမီးယားျပည္ နယ္ျဖစ္နီေစာ္မ်ိဳးပိုင္ ျဖိဳက္နီေစာ္ကို ၾကည့္ေကသိသာနိုင္ပါယင့္။ ျမန္မာနိဳင္ငံနင့္ အိႏၵိယနိုင္ငံဆိုေစာ္ ယင္းအခ်ိန္ က ကိုလိုနီျဖစ္နီေရ အတြက္ လြပ္လြပ္ရီးပီးေရအခါမွာ တနွစ္ေလာက္ရာ ကြာျခားပနာ လြပ္လြပ္ရီးပီးခေစာ္ျဖိဳက္ ပါေရ ။ နယ္ခ်ဲ ့ အုပ္စိုးခသူ အ၈ၤလိပ္အစိုးရဆိုေစာ္ သူကိုလိုနီျပဳလုပ္ခေရ နယ္ျမီေဒသတိကို ကိုလိုနီဖ်က္သိမ္း ရီး ဥပေဒအရ ဒုတိယကမၻာစစ္အျဗီး လြပ္လြပ္ရီးပီးေရအခါ အခုပိုင္ အိႏိၵယနိဳင္ငံနင့္ ကက္ရွ္မီးယားျပည္နယ္ ကို နွစ္ျခမ္းကြဲေအာင္ လုပ္ခပနာ စစ္မီးထေတာက္ စီခေစာ္ျဖိဳက္ပါေရ ေဒ။ အခုအခ်ိန္ထိယင္းႏွစ္ျခမ္းျဖစ္ လားခေေရ ကက္ရွၤမီးယားဆိုေစာ္ အလွပလွ လွေရျပည္နယ္ျဖိဳက္ေကေတာင္မွ ဆီးႏွင္းတိ လႊမ္းျခံဳနီေရ နီရာတိမွာသြီး စက္တိနင့္ ျပည့္လွ့်ံနိပါေရေထာ။ ေဒခ်င့္ေစာ္အဂၤလိပ္အစိုးရကလြပ္လြပ္ေရးပီးနည္းတခုရာျဖိဳက္ပါေရ။အခုေလး သြင့္ ရွင္မျဖဴက်ြန္းေခၚ ( Shapuri )ကို လြပ္လြပ္ေရးပီးရာမွာ ဗမာပိုင္ျဖစ္ပါလ်ွက္နင့္ ့ျမန္မာနိုင္ငံ လြပ္ လြပ္ေရး ရလာေရအခါလြပ္လြပ္ေသာနယ္ေျမအျဖိဳက္အသိအမွတ္မျ႔ပဳခပါေယ။ ေယခ်င့္ေစာ္သမိုင္းေနာက္ခံ ျဖီ ရွင္းနည္း တခုကိုခက္ခဲေအာင္ ျပဳလုပ္လိုက္ျခင္းျဖိဳက္တယ္လို ့ျမင္မိပါေရ ေဒ။လူမ်ိဳးေရးသြီးေခ်ာင္းစီး ျဖိဳက္ေအာင္ ျပဳ လုပ္နည္းျဖိဳက္ေစာ္ပါရာမနားယင္။

အတိတ္ဆိုေစာ္ ေဒကနိ ့ပစၥဳပန္ကာလ၏ အေရးၾကီးဆံုးအခ်ိန္ ။

တခ်ိန္က သမိုင္းဆိုေစာ္ကို ပေဒသရဇ္ကာလ၏ ့ လက္နက္အားကိုးနင့္ အင္ပါယာခ်ဲ ့ထြင္ခ ့ေစာ္ရာလို ့ အလြယ္ ကာေခ် ေျပာလို ့ မရပါကားေယ ။ အဂင့္ဂင့္ အမွန္ဟိခေရ သမိုင္းျဖိဳက္ရပ္ကို လက္လြပ္စပယ္ ေျပာလို ့မရပါေယ ။ အယင္က စစ္နိုင္သူရို ့ နယ္ပယ္ခ်ဲ ့ထြင္ခကတ္လို ့ဘဲျဖိဳက္ျဖိဳက္ ဆံုးရွံုးခကတ္လို ့ဘဲျဖိဳက္ျဖိဳက္ ေဒခ်င့္ က သမိုင္း ရာျဖိဳက္ေတ ။ သမိုင္းမွာ သြီးစြန္းခေစာ္တိကို မေျပာလို့ ့မရပါေဒ။ သမိုင္းမွာ မွားခေစာ္ကို မေျပာလို ့ မရ ပါမနား ။ ေဒပိုင္ျဖိဳက္လို ့လူတိ သီဆံုးခဲ ့ကတ္ရေစာ္ကို အခုမ်က္ေမွာက္ကာလမွာ နိိိုင္ေရ ့သူက ေတာင္း ပန္ရဲရ ပါလိမ့္ေမ ။ ေဒပိုင္ျဖိဳက္စ္ရပ္ဆိုးတိကို မၾကံဳရေအာင္ ဖန္တီးယူရဲရပါလိိမ့္ေမ။ ေယမွ လူၾကီးလူေကာင္းဆန္ေရ လို ့ အသိအမွတ္ ျပဳနိုင္ကတ္ဖို ့ ေစာ္ပါရာ ။ အယင္က အင္ပါယာခ်ဲ ့ထြင္ခေစာ္ကို ခုအခ်ိန္မွာ ေျပာလို ့မရဗ်န္ ။ ခုအခ်ိန္မွာရွင္မျဖဴက်ြန္းကိုဘဂၤလားေဒ့ရွ္နိုင္ငံပိုင္ဆိုင္လားခဗ်န္ဆိုေစာ္ကိုလက္ခံရေမဆိုေစာ္မ်ိုဳးနဲ ့ေလာက္ေ တာ့ ေျပာလို ့မရပါေဒ ။ ဇါျဖိဳက္လို ့လို ့ဆိုေကဘဂၤလားပင္လယ္ျပင္၏ ရွင္မျဖဴက်ြန္းမွာ သြီးျမီက်ခေရ သမိုင္းတိ ထဲမွာ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္နိုင္ငံက ယင္းအခ်ိန္မွာ မဟိသီးေရပိုင္ ဘဂၤလီလူမ်ိဳး တေယာက္တေလေတာင္မွ ယင္းက်ြန္း ထက္ မွာ တဲထိုးလို ့ မနီဖူးဖူးပါကာ ။့ေယဇူးေၾကာင့္ အတိတ္ဆိုေစာ္ ခုအခ်ိန္မွာ မ်က္ေမွာက္ကာလ၏ ဆံုးျဖတ္ ခ်က္အတြက္ အေရးၾကီးေစာ္ျဖိဳက္ပါေရ ။

ကက္ရွ္မီးယားလို စစ္မီးထေတာက္လာမည္ေလာ ။

အိႏၵိယနိုင္ငံ၏ အလွပဆံုးျပည္နယ္တခုကို ေျပာရေက ကက္ရွ္မီးယားျပည္နယ္ဆိုေစာ္ ဆီးႏွင္းတိနင့္ ဆယ့္နွစ္ လရာသီ ၀ိနီေရ အလွပဆံုး ျပည္နယ္ဆိုပနာ လက္ညွိဳးထိုးျပရပါဖို ့ကာ။ မိန္းမေခ်ာေခ်တိ၏ မ်က္လံုးေခ်တိက

သမင္မမ်က္လံုးေခ်တိပိုင္ စိမ္း၀ါေနျပီး ေလးကိုင္းသ႑န္ရွိေရ မ်က္ခံုးတိနင့္သူတို ့၏အလွတိနင့္ သူရို ့ ျပည္ နယ္ကို ဖန္ဆင္းနီကတ္ေစာ္ျဖိဳက္ပါေရ။ ကမၻာေလာက္ အီးခ်မ္းေရ ေဆာင္းရာသီ မဟုတ္ေကတာင္ ဆီးႏွင္းတိ က်ဆင္း၀ီနီပိုင္ ယင္းျပည္နယ္ကို ကမၻာလွည့္ခရီးသည္တိ အမ်ားၾကီးလည္ပတ္လားကတ္တတ္တယ္။

ေယေကေလးသြင့္ကမၻာေလာက္နန္အီးခ်မ္းဆိတ္ျငိမ္ေရ ့ယင္းနယ္ျမီမွာနိဳင္ငံရီးမတည္မျငိမ္ျဖိဳက္လို ့ ေသ နတ္ သံတိညံနီပါေရ ။ ေပါက္ကြဲသံတိဆူ၀ီနီပါေရ ။ လူတိ သီဆံုးနီကတ္ရါေရ ။ ကေလေမေခ်တိဆိုေစာ္သူရို ့၏

့အလွတိကို ေသနတ္ကိုင္ေရ လက္တိနင့္ မိတ္ကပ္မလိမ္းရပါေဒ။ ပါကစၥတန္နိုင္ငံ၏ ့ ကတ္ရွ္မီးယားျပည္ နယ္ထဲက ခ်စ္သူရည္စားကိုလက္ထပ္ေပါင္းသင္းမိရ အိႏၵိယနိုင္ငံက ကေလေခ်တိမွာ သူရို ့၏အမိျမီအတြက္ တိုက္ပြဲ၀င္နီကတ္ရပါေရ။ ေဒနီရာမွာ ႏွလံုးသား၏ ပန္းနင့့္ေပါက္ျခင္းမက စပ္ရဘဲနင့္ ခ်စ္သူတိမွာ ေသနတ္နင္ ့ ပစ္သတ္တမ္းကစားနီကတ္ပါယင့္ေယ ။ ပါကစၥတန္နိုင္ငံထဲမွာပါသြားေရသူက အိႏၵိယ နိဳင္ငံထဲပါလားေရ သူတိကို ရန္သူပိုင္ သေဘာထားကတ္ပါေရ ။ ေဒခ်င့္က အဂၤလိပ္အစိုးရက အိႏိၵယ နိုင္ငံ နင္ ့ပါကစၥတန္နိုင္ငံကို ကတ္ရွ္မီးယားျပည္နယ္ကို နွစ္ျခမ္းခြဲပနာလြပ္လြပ္ေရးပီးခေရ စနက္တံေၾကာင့္ ျဖိဳက္ပါေရ ။ အခုေလး သြင့္ျမန္မာနိုင္ငံကို နယ္ခ်ဲ ့ သိမ္းပိုက္ခေရ အဂၤလိပ္အစုိးရကျမန္မာနိုင္ငံကို လြပ္လြပ္ေရးပီးေရအခါ ရွင္မျဖဴ က်ြန္း ကို သီသီခ်ာခ်ာ ထည့္သြင္းေဖၚျပျခင္းမျပဳခပါေယ ။ ေယေကေလးသြင့္ ့ ေစာေစာကေျပာခေရပိုင္ သမိုင္း ဆိုေစာ္ မ်က္ေမွာက္ကာလျဖိဳက္ေတ ပစၥဳပန္ကာလမွာ အလြယ့္ကာေခ်နင့္ ဖယ္ထားလို ့ မရဆိုေစာ္ ယွင္းနီပါ ယင့္ ။ ကိုလိုနီလုပ္တံုးေတခါက ပါနီခ ဟိနိခနယ္ျမီေဒသကိုလြပ္လြပ္ရီးပီးေရ ့အခါ ယင္းနီရာေဒသတိက မုခ် အက်ံုဳးပါ၀င္ပတ္သက္မွဳဟိနီရေစာ္ျဖိဳက္ပါေရ ေယ ။ ေယခ်င့္ကို နိုင္ငံတကာစာခ်ဳပ္စာတမ္းအရ ဘယ္သူမွ ျငင္းခ်က္ထုတ္လို ့မ ရဘူး ။ အဂင့္ဂင့္ရာ ့ ျငင္းခ်က္ထုတ္လို ့ဟိလာေကတစ္ကျပန္စဖို ့အတြက္ စစ္မီးတိ ထေတာက္ရဖို ့လားဆိုေစာ္ မီးခြန္းထုတ္စရာျဖစ္နီပါေရ။

အဓိကတာ၀န္ ရွိသူ သမတဦးသိန္းစိန္ျဖိဳက္ေတ ။

နိဳင္ငံတနိုင္ငံ၏အခ်ဳပ္အခ်ာအာဏာပိုင္နယ္ျမီကိုတလက္မမွမထိစီရဆိုေစာ္နိုင္ငံတိုင္း၏နိဳင္ငံေတာ္ဖြဲ ့စည္း အုပ္ခ်ဳပ္ပံုအျခီခံဥပေဒမွာေဖၚျပထားေစာ္ ဟိပါေရ။ ေဒနိုင္ငံေတာ္၏ဖြဲ ့စည္းအုပ္ခ်ဳပ္ပံုအျခီခံဥပေဒကို ထိမ္းသိမ္း လိုက္နာေရး အတြက္ ေဒအခ်ဳပ္အခ်ာ အာဏာပိုင္နယ္ျမီကိုထိမ္းသိမ္းကာကြယ္ေစာင့္ေရွာက္ေတ ့အနီနင့္ လက္နက္ကိုင္တပ္မေတာ္သားတိကအသက္ကိုပဓာနမထားဘဲ အသက္ပီးကာကြယ္ ေစာင့္ေရာက္နီကတ္ပါေရ ။အခုေတာ့ကာသြီးျမီတစက္မွမက်ရဘဲနင့္အခ်ဳပ္အခ်ာအာဏာနယ္ျမီကိုလက္လြပ္စပယ္ေပးလိုက္ရဗ်န္ျဖိဳက္ ပါေရ ။ ေဒပိုင္လက္လြပ္စပယ္ပီးလိုက္ေစာ္မွာအဓိကတာ၀န္ရွိသူအျဖိဳက္သမတဦးသိန္းစိန္မွာ ျဖီရွင္းရဖို ့ အေၾကာင္း အရာျဖိဳက္ပါေရ ။ဘဂၤလားေဒ့ရွ္နိဳင္ငံက လက္နက္အားကိုးနင့္ နယ္ခ်ဲ ့လာေစာ္မဟုတ္ဘဲ

တရား ရံုး တဆင့္ ျဖီရွင္းနည္းနင့္ ့ ေတာင္းဆိုခေစာ္ျဖိဳက္ပါေရ ။ ယင္းခ်င့္ကိုအေကာင္းဆံုးျဖီယွင္းနည္းျဖိဳက္ဖို ့ အတြက္ သမတဦးသိန္းစိန္က ဇါပိုင္တခုေခ်ေလးသြင့္မတည္ေဆာက္နိုင္ခပါေဒ။ ျပည္သူ ့လႊတ္ေတာ္ညီလာခံမွာ က်င္းပနီေရလႊတ္ေတာ္ကို္ယ္စားလွယ္တိနင့္ ့ ေဒျပသနာကို နိုင္ငံေတာ္၏ အခ်ဳပ္အခ်ာနယ္ျမီနင့္ ပတ္သက္ နီေရ ဆိုေစာ္ကို ခ်မျပခပါေယ ။ မေဆြးေႏြးခကတ္ေစာ္ပါရာမနား ။ စာတမ္း ဖတ္သံေလးသြင့္ မၾကမိပါကာ ။ ရွင္မျဖဴက်ြန္း၏ သမိုင္းကိုရခိုင္သမိုင္းသုေတသီတိ သိၾကကတ္ပါယင့္သားနင့္ ဇါတခုေခေ်လးသြင့္ အကူအညီ

မေတာင္းခံခခပါကားယင္။ ၁၉၇၄-ခုနွစ္မွာမွ ကမၻာ့ျမီပံုမွာ ဘ၈ၤလားေဒ့ရွ္နိုင္ငံပါလို ့ လြပ္လြပ္ေရးရလာေရ နိုင္ငံေခ်တနိုင္ငံက ဘဂၤလားပင္လယ္ျပင္နင့္ နီးလို ့ ေဒပင္လယ္ျပင္၏ မိုင္-၂၀၀- ၀န္းက်င္ကို သူရို ့နိုင္ငံ

ပိုင္ဆိုင္ ခြင့္ ေတာင္းေရဆိုတာကို ဘာခါမွ မေျပာသာေကေလး ဇတခုေခ်မွ မပါတ္သက္ေတရွင္မျဖဴက်ြန္းကို ပီးလိုက္ေစာ္ကေတာ့ အဓိပၸါယ္ရွိေရလုပ္ရပ္တခုမဟုတ္ဘူးဆိုေစာ္ ေျပာရဲပါေရ ။ ေယေကေတာင္မွ ပင္လယ္ျပင္

ရီေအာက္မ်က္နွာျပင္ကသဘာ၀ဓါတ္ငြိ ့ထြက္လာလို ့အခုပိုင္ေတာင္းဆိုလာရျခင္းျဖိဳက္ပါေရ။မဟုတ္ေက ေတာင္း ဆိုဖို ့ေစာ္ မဟုတ္ပါသီး။ ေယဇူးနင့္ကိုယ္ပိုင္ေရ နယ္ျမီေဒသကို ဆံးုရွံုးစီျခင္္းဆိုေစာ္ နိဳင္ငံေတာ္ဖြဲ ့စည္းအုပ္ခ်ဳပ္ပံု အျခီခံဥပေဒကို ခ်ိဳးေဖါက္ျခင္းဘဲျဖိဳက္ပါေရ ။ ေဒျပသနာမွာအဓိကတရားခံက သမတဦးသိန္းစိန္ျဖိဳက္ေတဆိုေစာ္ ေျပာခ်င္ပါေရ ။။။

နိဂံုး ။

နိဒန္းကေနျပီး နိဂံုးအထိ တင္ျပေစာ္မွာ ဘ၈ၤလားပင္လယ္ျပင္ဆိုေစာ္ တခ်ိန္က ရခိုင္တိ ၾကီးစိုးရာ နယ္ျမီျဖိဳက္ တယ္ဆိုေစာ္ နားလည္လားပါလိမ့္ေမ လို ့ ထင္ရပါေရ ။ ေယျဗီးေက ရွင္မျဖဴက်ြန္းဆိုေစာ္ ရခိုင္နိုင္ငံက ပိုင္ခေရ ။ ေနာက္ေတာ့ ဗမာဘုရင္ကပိုင္ဆိုင္ခေရ ။ ေနာက္ေတာ့ အဂၤလိပ္အစိုးရက ပိုင္ဆိုင္လားေရ။ျမန္မာနိုင္ငံ ကို လြပ္လြပ္ရီးပီးခါမွာေတာ့ ကိုလိုနီလုပ္တံုးက ျမန္မာနိဳင္ငံရဲ နယ္ေျမျဖစ္တဲ ့ ရွင္မျဖဴက်ြန္းကို လြပ္လြပ္ေရးေပးရာ မွာ မျပဳလုပ္ခဲ ့ဘူး။ အျခားတဖက္မွာ ဇါမွ မပါတ္သက္ဘဲနင့္ ့ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္နိုင္ငံကို အခုအခ်ိန္မွာ ေစတနာ ဗလပြနင့္ ့ထိုးေပးလိုက္ရပါဗ်န္ေထာ ။ နိုင္ငံတနိုင္ငံ၏ ပင္လယ္ျပင္ အကြာအ၀ီး နယ္နမိတ္ကို ေဒကနိ ကမၻာ့ နိဳင္ငံ အသီးသီးမွာက်င့္သံုးခ်မွတ္ထားေရ ဥပေဒအတိုင္း ေဆာင္ရြက္ရေရဆိုေစာ္ နားလည္ပါေရ။

ေယေကေလး သြင့္ နားမလည္ေစာ္က ရွင္မျဖဴက်ြန္းကို ဇါမွ မပါတ္သက္ပါဘဲနင့္ပီးလိုက္ရေရ ဆိုေစာ္ ပါေဒ။ ေဒခ်င့္က နိဳင္ငံေတာ္၏ ့ အခ်ဳပ္အခ်ာ အာဏာကိုထိပါးေစာ္ကား ခံလိုက္ရေစာ္လို ့ ျမင္ပါေရ ။ ဇါတ ခုေခ်မွ မပါတ္သက္ေသာရွင္မျဖဴနင့္ ဘဂၤလားေဒ့ရွၤနိုင္ငံဆိုေစာ္ ေဒကနိ အင္တာနတ္မွာ ဟိေရ (

Wikipedia ) ေဖၚျပေစာ္လာက္နင့္ ့ေတာ့ ဇါတခုမွ တရားမ၀င္ဘူးဆိုေစာ္ ေျပာခ်င္ပါေရ ။ ေဒက ျပဳစုသူက တင္ျပ ထား တာျဖစ္ျဗီး ကိုယ္လိုရာ ဆြဲ တင္ထားတာေစာ္ျဖိဳက္က္ေတ ။ယင္းပိုင္ရာ ရွင္မျဖဴက်ြန္း ကို ျမန္မာနိုင္ငံ ထဲကဇာသူမဆိုကမၻာလွည့္ခရီးသည္မ်ားအတြက္တင္ျပထားေရဆိုေကေလးသြင့္ ေအအတိုင္း ေဖၚျပနီျပေစာ္ ပါရာကာ။ ေဒခ်င့္က လက္ေတြ ့က်လွေစာ္ မဟုတ္ဆိုေစာ္ကို ေျပာေစာ္ရာျဖိဳက္ပါေရ ။ေနာက္တခ်က္ကေတာ့ခါ

ရွင္မျဖဴက့်ြန္းကို အုန္းက်ြန္းလို ့ေခၚျပီး အ၈ၤလိပ္လိို ( Shapuri သိုမဟုတ္ Shapoori ) ယင္းအခ်ိန္က အသိ အမွတ္ျပဳ ေခၚေ၀ၚခကတ္ပါေထာ ။ စိန္ ့မာတင္က်ြန္းလို ့ ေနာက္မွ နာမည္ေျပာင္း ေခၚေ၀ၚေစာ္ရာစိပါ ဖို ့။ ေယ ဇူးေ ၾကာင့္ ရွင္မျဖဴ က်ြန္းသို ့ မဟုတ္ အုန္းက်ြန္း သို ့မဟုတ္ ( Shapuri ိသု ့မဟုတ္ Shapoori ) သို

့မဟုတ္ စိန္ ့မာတင္က်ြန္းဟာ နာမည္ေလးမ်ိဳးတြင္ေရ ဘဂၤလားပင္လယ္ျပင္က က်ြန္းတက်ြန္းျဖစ္ ပါေရ။ ေဒ က်ြန္းကို နတ္မျမစ္၀ကနီပနာ- ၈- ကီလုိမီတာေလာက္ရာ ၀ီးပနာ ေမာင္ေတာျမိဳနယ္ဖက္ က လူတိ ဆိုေစာ္ တဲထိုးဗနာ ညအိပ္ညနီ ငါးဖမ္းလုပ္ငန္းကို ခုအခ်ိန္ထိလုပ္ကိုင္ သက္ေမြးနီကတ္ေတ ့ နီရာျဖိဳက္ပါေရ ။ အသံုး မက်လွေရျမန္မာနိုင္ငံအစိုးရတိက ေဒက်ြန္း၏ ့အရီးပါပံုကို ဇါတခုေလးသြင့္ မသိရွိေရအတြက္ အဆံုး ခံလိုက္ေစာ္ ျဖိဳက္ပါေရ ေယ ။ ပကတိမ်က္ေမွာက္ကာလမွာ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္နိုင္ငံ ဆိုေစာ္ ျမန္မာနိုင္ငံေလာက္ နယ္နမိတ္မက်ယ္၀န္းေရပိုင္လူဦးေရက -သန္း-၂၀၀- နီးပါးကို ေရာက္နီဗ်န္ျဖိဳက္ပါေရ ။ လူဦးေရ ေပါက္ဖြါး မွုူနံဳး ျမင့္မားလာလို ့ သူရို ့မွာ နယ္ျမီသစ္ ရွာနီရပါဗ်န္ကာ။ မၾကာခင္ သူရို ့ဘားက လူဦးေရ အမ်ားၾကီး တိေစာ္ ျမန္မာနိဳင္ငံကိုကူးစက္ျပန္ ့ပြါး မလာနိဳင္လို ့ ဇါသူတဦးတေလကမ်ွ တပ္အပ္သီခ်ာ မေျပာရဲေရ အျခီအနီ အေျခအေနျဖိဳက္နီပါေရေထာ ။ ေဒကိစၥျပသနာဆိုေစာ္ အနာဂါတ္ကိုျခိမ္းေျခာက္လာဖို ့ အရာျဖိဳက္ေတပိုင္ တားဆီးရဖို ့တာ၀န္ကေလးသြင့္အဓိကသမတဦးသိန္းစိန္၏တာ၀န္အဟိဆံုးျပသနာျဖိဳက္ေတလို ့ ေျပာခ်င္ပါေရ ။တိတိလင္းလင္းေျပာခ်င္ေစာ္ကေတာခါ သမိုင္းကို စကၠဴစုတ္လို မလုပ္မိဖို ့လိုေရလို ့ဆိုေစာ္ပါရာ ။ ေယဇူးၾကာင့္ ရွင္မျဖဴက်ြန္းျပသနာကမိုးမီးေလာင္လာပနာအစစ္အမွန္ျပည္သူတိလက္ထဲ ေရာက္လာရလိမ့္ေမလို ့ ျမင္မိနိ ပါေရကား ။

ေအာင္သာနီ

ကုိးကားစာအုပ္မ်ား ။

-1-Stephen Van Galden –( Leiden University ) Arakan at the turn of

the first Millennium of the Arakanese era ) /

-2-Dr Jacques P Leiden ၏ Arm”s ascent during the Mrauk -U period

စာတမ္း- Expansion and Integration : The Dynamics of Growth /

-3- U San Shwe Bu – The Old Arakan